Cabecera Revista Comarcal

LÁPIDAS VADINIENSES

 

Texto: Miguel Valladares Álvarez

Lápidas vadinienses en San Marcos (León).
Lápidas vadinienses en San Marcos (León).

No cabe ninguna duda que dentro del proceso de romanización que sufrió la Montaña, tras su conquista por Roma, las creencias romanas sobre la vida de ultratumba acabaron siendo asimiladas por la cultura Vadiniense.

La ubicación de los hallazgos arqueológicos de las estelas funerarias con inscripciones en referencia a los Vadinienses en muchos de nuestros pueblos y en algunos de los valles limítrofes, viene a señalar los límites geográficos que esta gentilidad habitaba en los momentos posteriores a su conquista. Además de crear un mapa geográfico y étnico, las lápidas proporcionan información adicional de sus gentes y algunos rasgos del proceso de romanización.

Las lápidas halladas en ambas vertientes de la cordillera Cantábrica están datadas a juicio de los especialistas en epigrafía entre el siglo I y el V d. C., llama la atención la rapidez con la que se produce la afinidad de las dos culturas en materia de ultratumba, pese a que Roma, siempre y cuando no se atentara contra 1os cimientos del sistema o hicieran tambalear sus, principios morales y éticos, respeta siempre las creencias y la lengua de los pueblos sometidos.

Liegos. Foto: Ramón Pérez Suárez.
Liegos. Foto: Ramón Pérez Suárez.

Tres son los aspectos fundamentales que forman la. estela funeraria: la estructura onomástica, el lenguaje escrito y las deidades mencionadas.

La estructura onomástica de las estelas tiene una metodología romana, primero señalan el nombre propio, en segundo lugar la familia o gens a la que pertenecen, luego indican la filiación y por último la tribu o gentilidad. En algunas de ellas como las de Armada, Velilla de Valdoré y Villapadierna se ven reflejados aIgunos rasgos de las estructuras familiares indígenas y aparece nominado el Avunculis o tío materno.

La escritura utilizada en todas ellas es el latín, es fácil deducir que la pronta asimilación del lenguaje escrito romano, se viera favorecido por el hecho de que los Vadinienses carecían de escritura, además, los documentos oficiales y los decretos tanto de las colonias como de los municipios son todos en la lengua imperial. Pero hay que destacar que, como se ve en casi todas las inscripciones, pervive junto con la romana la onomástica indígena, es signo inequívoco de que, al menos durante los primeros siglos, de ocupación romana los indígenas de estas Montañas conservaron su lengua coloquial no escrita. Quizá un estudio pormenorizado de la antroponimia, la toponimia y la teonimia pudieran ayudar a marcar el inicio de la latinización en el habla de las gentes de Vadinia. En los textos de las inscripciones encontramos epitafios desarrollados en un tosco latín y los hay con un mayor grado de refinamiento, especialmente en la zona asturiana.

Por último, en cuanto a las deidades manifiestas en las lápidas, destaca la presencia en muchas de ellas de los Dii Manes, dioses pertenecientes al mundo romano del más allá, lo curioso, y escasamente explicado hasta ahora, es que aparecen compartiendo espacio y lugar con la simbología indígena, como en el caso de la representación de caballos, árboles, etc.

También es digna de reseñar una de las lápidas halladas en Crémenes por cuanto delata la honda penetración del culto a las divinidades capitalinas e incluso su equiparación con las deidades de carácter local. La lápida en cuestión presenta el siguiente texto: I O M JAN PRO SAL F MUCI CALISTIANIU LIB S. La transcripción latina comienza con: I (upiter) o I (ovis), genitivo de Júpiter O (ptimus) M (aximo) Jan (as?), siendo Jan la deidad local. Esta fórmula de devoción, única en Vadinia, es habitual en otras zonas de León, como la hallada en Villalís y en el valle de Somoza; también en las inscripciones aparecidas en la zona galaica: I (upiter) O (ptimus) M (aximo) Candiero o I(upiter) O(ptimus) M(aximo) Andero.

TEXTO Y TRANSCRIPCIÓN LATINA DE LAS LÁPIDAS HALLADAS EN EL ÁREA VADINIENSE

ALEJE (1) M(onumentum) PENTIBALAESI F(ilio)... VADINI(ensi)...An (norum) XXX VIAMUS P(osuit) ALLIESSEGINI H(ic) S(itus) E(st)

Valmartino. Foto: Ramón Pérez Suárez.
Valmartino. Foto: Ramón Pérez Suárez.
ALEJE (2) (...)MICO SVO BALAESO FR(on) NTONI N(...) H(ic) S(itus) E(st)
ANCILES D(iis) M(anes) M(onumentum) Accu Ail(ilio) filio suo pientissimo
ARGOVEJO D(iis) M(anes) TVRENNO BODEGVN BODDI F(ilio) VAD(iniensi) AN(norum) XXX POSIT DOIDEVS PATRI SVO PIEMTISSIMO S(itus) H(oc) S(epulcro)
ARMADA (1) M(onumentum) ABLONO TAURINO DOIDERI F(ilio) VAD(iniensi) ANNO(rum) XXX H(ic) S(itus) E(st) PLACIDUS AV(u)NCULIS PO(suit)
ARMADA (2) M(onumentum) VIRONO TAURO DOIDERI F(ilio) VAD(iniensi) ANNORU(m) XL H(ic) S(itus) E(st) PLACIDUS AV(u)NCULIS POS(uit)
BARNIEDO DE LA REINA M(onumentum) P(osuit) AMBADUS PALARI F(ilius) VA(diníensi) AN(norum)...
BELEÑO – PONGA D(iis) M(anes) M(onumentum) AER(ius) POS(uit) SEP(timio) SIL(oni) FRA(tri) SVO VAD(iniensi) ANNO(rum) XXV S(it) T(ibi) T(erra) L(evis). SEP(timio) SIL(oni) BEN(e)?
CARANDE D(iis) M(anes) V(otum) PENTOVI(ius) PETRONIV(s) AMI(co) SV(o) BODERO AMA BODE(ri) F(ilio) VA(diniensi) AN(norum) XX H(ic) E(st) D(edicatit)
COLLIA – PARRES M(onumentum P(ositum) D(ibus) M(anes) BOVECIO BODE(ri) F(ilius) CIVES ORG(e)NOM(esco) EX GENTE PEMBELOR(um) Vl(vus) TUMULU(m) POSUIT ERAE CL
CORAO (1) D(iis) M(anes) ANTONI PATER(ní) ARRENI F(ili)
CANGAS DE ONIS VAD(iniensis) ARCAEDUN(um) AN(norum) XL AEL(ius) F(ilio) P(osuit) S(it) T(ibi) T(erra) L(evis)
CORAO (2) D(iis) M(anes) M(onumentum) POS(uit) ANT(onius)
CANGAS DE ONIS FLAC(cus) VAD(iniensís) CO(niugi) SU(a)E (Te)R(entiae) ARONIAECIVORU(m) AN(norum) XLI CO(n)S(ulatu) CCCXXXIIX S(it) T(ibi) T(erra) L(evis)
CORAO (3) M(onumentum) FUSCI CABEDI AMBATI F(ilio)
CANGAS DE ONÍS VADINIENSIS AN(norum) XXV H(ic) S(itus) E(st)
CORAO (4) M(onumentum) PENTI(o) FLAVI(o) VIC(to)RIS F(ili)
Lápida hallada en Liegos.
Lápida hallada en Liegos.
CANGAS DE ONIS AD(iniensi) AN(norum) XXX PATER El PRO MER(ita) POSSIT
CRÉMENES (1) M(onumentum) SEGIS(amo) MAR (filio) VADI(niensi) AN(norum) H(ic) S(itus) E(st) D VS PPOSU
CRÉMENES (2) IUNIUS ARAVU(m) ABILI F(ilius) VAD(iniensi) AN(norum) XX H(ic) S(itus) E(st) (ne)P(ote)S SUI POSIERUN(t)
CRÉMENES (3) PENTIO (fe)STO DO(id)ERI F(ilio) V(adiniensi) AN(norum) XX H(ic) S(itus) E(st) AMIA OB M(enta)
CRÉMENES (4) MONIME(ntum) MECALICA LACA ABRO MAENI F(iIia) VA(diniensi) DAEGIUS POSUIT OM NES TRES AN(norum) XXX
CRÉMENES (5) D(iis) M(anes) M(onumentum) NECA LACA(um) ABRUMENI F(ilius) VA(diniensis) SUI TRES (...) ANNORUM XXX
CRÉMENES (6) I(ovi) O(ptimo) M(aximo) JAN(?) PRO SAL(ute) F(lavii) MUCI(i) CALISTIANIU(otum) LIB(bens) S(olvit)
CRÉMENES (7) M(arco) VULIO C(ivi) R(omani) VET(erano) LEGI(onis) XX H
CRÉMENES (8) (...)M(onumentum) BOBECIO TUSCO QUESADOCI F(iliu) VADINIENSIS AN(norum) XXXI... ARNUA M(ater) P(osuit)
CRÉMENES (9) K (...) (...)US DOI(de)RUS F(ilius) CANUS CANIVES(cus) F(ilíus) CALDECUS F(ilius) ANNA MADUGENA F(iIia) F(aciendum) E(uraverum)
CRÉMENES (10) M(onumentum) ... O FLACCO FLACIL F(ilius) VAD(iniensis) AN(norum) XXX AURELIUS PATRI F(aciendum) C(uravit) H(ic) S(itus) E(st)
FUENTES DE PEÑACORADA M(onumentum) AMBA(to) PLACI(do) (Am)BATI F(iIio) AN(norum) XXX... US... H(ic) S(itus) E(st)
GRONDE M(onumentum) (Doi)D(ero) PEN(ti)OCUM TRIDI FIL(ío) VAD(iniensi) AN(n)O(rum) XXX ARENUS ANDOTI M(onumentum) PO(suit)
LA PUERTA M(onumentum) ELANIO VELIAGV(m) FILIUS PATERNI AN(norum) XXX TRIDA LIVS P(osuIt) AMICO SVO S(itus) S(epulcro)
LIEGOS (1) M(onumentum) ANDOTO-VBAL.ACINO VADONIS F(iIio) VAD(iniense) AN(norum) XXV CLVDAMVS AMICO POSSIT H(ic) S(itus) E(st)
LIEGOS (2) M(anes) M(onumentum) P(osuít) CES(ius) FLA(vus) PA(tri) P(ientissimo) SVO CES(tio) BOD(ero) VAD(iniense) AN(norum) LXXV H(lc) S(itu) T(erra) E(st)
LIEGOS (3) D(iis) M(anes) P(osuit) ALIO PARENS FILIAE SVAE PIENTISSIMAE MAISONTINI AN(norum) P(Ius) M(inus) XVIIII
LIEGOS (4)
M(onumentum) NECONI BODDGVUN LOAB CINIS Ful(o) VAD(iniensí) AN(norum) XXI AVRELIUS PRO(culus) POV(it) AM(ico) SVO MUNIMENT(um)
LIEGOS (5) MVNIMENTVM CAELIONIS AMPARAMI F(ilío) VADINIE(n)SIS
Mapa de distribución de las lápidas.
Mapa de distribución de las lápidas.

LLENIN - CANGAS DE ONÍS POS(uit) AN(n)A D(ovidena?) VAD(iniensi) (m)AR(ito) SVO DOM(itio) FLA(vo) O... AN(norum) 1(...) CO(n)S(ULATU CCCVI S(it) TØbi) T(erra) L(evis)
LOIS M(onumentum) AMBATO PARAMONIS F(ilio) VAD(iniense) (a)N(norum) XXX ORIGENVS COGNATOSVO P(osuit) H(ic) S(itus) E(st)
PEDROSA DEL REY MONVM(entum) TEDI VICANI VADINIENSÍS DOITERI F(ílio) AN(orum) XXX
PONGA D(iis) M(anes) M(onumenttim) A EL POS(suit) SEPSIL FRA(ter) SVO VAD(Iniensi) ANNO(rum) XXXV S(itus) T(erra) T(ibi)
PRIORO D(iis) M(anes) M(onumentum) P(osuit) VENUS LABAR(I) (uxor) PATRI SVO ALIO PENDIECINO POM AN(nonim) XXX?
REMOLINA (1) M(onumentum) TRIDIO ALONGUN BODE(ri) F(ilío) VAD(iniensi) AN(norum) XXV FRONTO DOIDERIGUM AMICO SVO POS(uit) H(ic) S(itus) E(st)9 T(erra) L(evis)
REMOLINA (2) D(iis) M(anes) VADONE BIRACIDEGINO ANEMIDI F(ilio) VA(diniensi) AN(norum) XXX LUGUA CADDECUM AMICO SVO POS(uit) H(ic) S(itus) E(st)
RIAÑO (1) M(onumentum) DOI(dero) PENTI(ocum) TRIDI F1L(io) VAD(iniensi) ANNO(rum) XXX ARENVS ANDOTI A(mico) V(otum) PO(suit)
RIAÑO (2) (T)VRANTO (ai)TIOCVM MON(umentum) VIVI F(ilio) ANN(orum) SEMPR(omivs) P(osuit) FRAT(ir) SVO
RIAÑO (3) M(onumentum) (cad)VS CADARIC(um) (ara) VI FILIVS (VAD) (iniensis) AN(orum) XX (ar)AVS F(ilio) POST(t) H(ic) S(itus) E(st)
SABERO MON(umentum) L(ucio) ANTO(io) AQUILO F(IIio) VAD(iniensi) AN(norum) XX LEPI(dus) NEP(oti) SVO P(osuit)
PUERTO DE SAN ISIDRO ANDOTO FLAVO F(ilius) ARENO LX
SANTA OLAJA DE LA VARGA M(onumentum) (Pe)NTOVIO BLA(es)O MI(II)A VAD(iniensl) AN(norum) XXV Iam)ICO P(osuit) H(ic) S(itus) E(st) (EL)ANUS ARGA(um)
SORRIBA D(iis) M(anes) BODERO BODIVES(cum) DOIDERI F(IIio) A(nnorum) XXV FILIO SVO M(onumentum) P(osuit) H(ic) S(itus) EST
SOTO – CANGAS DE ONÍS D(iis) M(anes) ELANUS ARAVI FILIUS VERNA VADINIENSIS ANNORUM XXIV ARA(v)US PIO FiLIO OB MERITA T(erra) L(evis)
VALDORÉ (1) M(onumentum) MUNIGALICI ABANI F(iIio) BOUTI F(iIio) VA(diniensi) AN(norum) XXV S(itus) E(st)
VALDORÉ (2) M(onumentum) VIROMA V(a)D(Iniensi) COANE (...)AN(norum) XXV PUDESO POS(uit) H(ic) S(itus) E(st)
VALMARTINO M(onumentum) D(iis) M(anes) DOVIDE(rus) ARA(vi) F(ilius) P(osuit) NEGALO VERONIGORU(m) AN(norum) XXV
VALVERDE DE LA SIERRA CESARON F(ilio) ULIAGO AN(norum) XL F(ilia) UTADA AMIA VADINIENSE P(osult)
VELILLA DE VALDORÉ (1) M(onumentum) MANILI(i) ARAV(u)M ELANI F(iIio) VA(diniensis) AN(norum) XXX CADUS AV(u)NCULOSVO P(osuit) H(ic) S(itus) E(st)
VELILLA DE VALDORÉ (2) ...DI VADINIENSIS BOVECI FILI(o) AN(norum) XXV
VERDIAGO (1) M(onumentum) (Pen)TIO VIR(oni)CUM CADIS F(iIio) AN(norum) XL (...)MU (...)O (H(ic) S(itus) E(st)
VERDIAGO (2) M(onumentum) P(os~tum) BODE(n) F(iIio) CIVES ORG(e)NOM(escus) EX GENT(e) PENTETOR(um) VIVUS TUMULUM POSVIT ERA CV
VERDIAGO (3) M(onumentum) QUIRINA QUI(inno) (...) LEG.IX HIS(panicae) (P)ISONIS F POSVIT
VILLAPADIERNA D(iis) M(anes) CANCILUS VIRONO AV(u)NCULO SVO SEGISAMI F(ilio) VA(diniensi) AN(norum) XXXV H{ic) S(itus) E(st)
VILLAVERDE-CANGAS DE ONÍS MU(nimentum) CASSIO... COROVESCUM (...)M FIL(io) VADINIENSI AN(norum) LX? V... FIL(Io) SVO P(osuit)


Cuélebre Binario